ഗജപ്രേമിയായ ഭഗവാൻ ഗുരുവായൂരപ്പൻ: ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആനകൾ വന്ന വഴി

ഗുരുവായൂർ ആനക്കോട്ട: ആനകളുടെ സ്വർഗ്ഗവും ആചാരപ്പെരുമയും! നിങ്ങൾക്കറിയാത്ത രഹസ്യങ്ങൾ ഇതാ!

ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഐതിഹ്യങ്ങളിലും ആചാരങ്ങളിലും ആനകൾക്ക് ഒരു പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്. ഭഗവാൻ ഗുരുവായൂരപ്പൻ ഒരു ഗജപ്രേമിയും ഗജപരിപാലകനുമാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ലോകത്ത് ഇത്രയധികം ആനകളെ ഒരുമിച്ച് പരിപാലിക്കുന്ന മറ്റൊരു സ്ഥാപനവും ഗുരുവായൂരിലെ ആനക്കോട്ടയോളം വരില്ല. ഈ മഹത്തായ ആനക്കൂട്ടത്തിന്റെ ചരിത്രവും അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആചാരങ്ങളും കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ നമുക്ക് മനസ്സിലാക്കാം.

ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഗജരാജൻമാർ: ഒരു ചരിത്രാവലോകനം

ക്ഷേത്രത്തിൽ ആനകളെ നടയിരുത്തുന്ന പതിവ് പണ്ടുമുതലേ നിലവിലുണ്ട്. ഭക്തർ തങ്ങളുടെ ഇഷ്ടദേവന് സമർപ്പിക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ വഴിപാടുകളിലൊന്നാണ് ആനകളെ നടയിരുത്തുന്നത്. ഇത് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഗജസമ്പത്തിന് വലിയ സംഭാവന നൽകിയിട്ടുണ്ട്.

• പുണ്ഡരീകാക്ഷൻ: ആദ്യകാലത്തെ ഒറ്റയാൻ ശക്തിഏകദേശം 150 വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ്, ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് സ്വന്തമായി ഉണ്ടായിരുന്നത് ‘പുണ്ഡരീകാക്ഷൻ’ എന്ന ഒരൊറ്റ ആന മാത്രമായിരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ആചാരങ്ങൾക്കും ഉത്സവങ്ങൾക്കും പുണ്ഡരീകാക്ഷനെയായിരുന്നു ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. അക്കാലത്തെ സാമൂതിരി രാജാക്കന്മാർ, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മാനേജിംഗ് ട്രസ്റ്റിയായി സ്ഥാനമേറ്റ ശേഷം ആദ്യമായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ ദർശിക്കാൻ വരുമ്പോൾ ആനകളെ നടയിരുത്തുന്ന പതിവുണ്ടായിരുന്നു. ഇത് ക്ഷേത്രത്തിലെ ആനകളുടെ എണ്ണം വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ സഹായിച്ചു. അങ്ങനെ ആദ്യകാലങ്ങളിൽ മൂന്നോളം ആനകൾ ഗുരുവായൂരപ്പന് സ്വന്തമായി ഉണ്ടായിരുന്നതായി പറയപ്പെടുന്നു.
• വലിയ പത്മനാഭന്റെ വരവ്: ആനസമൃദ്ധിയുടെ തുടക്കംഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആനകളുടെ എണ്ണത്തിൽ വലിയ വർദ്ധനവുണ്ടായത് ‘വലിയ പത്മനാഭൻ’ എന്ന ആനയുടെ വരവോടെയാണ്. സന്താനഭാഗ്യമില്ലാതെ ദുഃഖിതനായിരുന്ന ചെറുകുന്നത്ത് നമ്പൂതിരിയാണ് വലിയ പത്മനാഭനെ ഗുരുവായൂരപ്പന് നടയിരുത്തിയത്. ഇത് അദ്ദേഹത്തിന് സന്താനഭാഗ്യം നൽകി എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. 1928 ജനുവരി 17-ന് തൃക്കടിരി നമ്പൂതിരിയും, തുടർന്ന് 1935-ൽ കൊല്ലങ്കോട്ടുനിന്നുള്ള ഒരു ഭക്തനും ഓരോ കൊമ്പനാനകളെ നടയിരുത്തിയെങ്കിലും നിർഭാഗ്യവശാൽ ഈ ആനകൾ പിന്നീട് മരണപ്പെട്ടു.
• ഗുരുവായൂർ പത്മനാഭൻ: ഗജരാജരത്നം1954 നവംബർ 18-ന് ഒറ്റപ്പാലത്ത് നിന്നുള്ള ഇ.പി. ബ്രദേഴ്സ് ഗുരുവായൂരപ്പന് നടയിരുത്തിയ കൊമ്പനാനയാണ് ഇന്ന് കേരളത്തിലെ ഉത്സവപ്പറമ്പുകളിലെ ആവേശവും താരവുമായ ‘ഗുരുവായൂർ പത്മനാഭൻ’. ഗജരാജരത്നം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഗുരുവായൂർ പത്മനാഭൻ, 80 വർഷത്തോളം പ്രായമുള്ള, തലയെടുപ്പുള്ള കൊമ്പനാനയാണ്. ഇന്ന് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നാൽപ്പതോളം ആനകളുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ നന്ദൻ, ഇന്ദ്രസെൻ തുടങ്ങിയ നിരവധി പ്രമുഖ ആനകളും ഇക്കൂട്ടത്തിലുണ്ട്.

ആനക്കോട്ടയുടെ പിറവി: ഗജവാസസ്ഥാനം

ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ആനകൾക്ക് തുടക്കത്തിൽ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തായിരുന്നു വാസസ്ഥലം. എന്നാൽ ആനകളുടെ എണ്ണം വർദ്ധിച്ചതോടെ ഈ സ്ഥലം തികയാതെ വന്നു. ഇതിന് ഒരു പരിഹാരമായി, ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ അകലെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പുന്നത്തൂർ രാജകൊട്ടാരവും അതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ഒൻപത് ഏക്കർ 75 സെന്റ് സ്ഥലവും ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം ഏറ്റെടുത്തു. 1975 ജൂൺ 28-ന് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് എല്ലാ ആനകളെയും പുതിയ വാസസ്ഥലമായ ആനക്കോട്ടയിലേക്ക് മാറ്റി. അതോടെ ചരിത്രരേഖകളിൽ ഉറങ്ങിക്കിടന്നിരുന്ന പുന്നത്തൂർ കോട്ട ‘ആനക്കോട്ട’ എന്ന പേരിൽ ലോകപ്രശസ്തമായി. ഇത്രയധികം ആനകളെ ഒന്നിച്ച് പരിപാലിക്കുന്ന മറ്റൊരു സ്ഥലവും ലോകത്തിലില്ല എന്നത് ഗുരുവായൂർ ആനക്കോട്ടയുടെ പ്രത്യേകതയാണ്.

ഗുരുവായൂർ കേശവൻ: അനശ്വരമായ ഓർമ്മ

ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ആനകൾക്ക് മാത്രമായുള്ള മറ്റൊരു പ്രത്യേകതയാണ് ‘ഗുരുവായൂർ കേശവൻ അനുസ്മരണം’. ഗുരുവായൂരിലെ ഗജരാജൻ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഗുരുവായൂർ കേശവൻ, അച്ചടക്കവും വിനയവും ഭക്തിയുമുണ്ടായിരുന്ന ഒരു ആനയായിരുന്നു. അവന്റെ ഓർമ്മക്കായി ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കേ നടയിൽ ഒരു ഗജരാജ പ്രതിമ സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. എല്ലാ വർഷവും കേശവന്റെ ചരമദിനത്തിൽ, ഗുരുവായൂരിലെ ആനകൾ ഘോഷയാത്രയായി വന്ന് ഈ പ്രതിമയിൽ പുഷ്പാർച്ചന നടത്തി കേശവനെ അനുസ്മരിക്കുന്നു. ഇത് ലോകത്ത് മറ്റൊരിടത്തും കാണാത്ത ഒരു അദ്വിതീയമായ ചടങ്ങാണ്.

ആനയോട്ടം: ഐതിഹ്യവും ആവേശവും

ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഉത്സവത്തിന്റെ കൊടിയേറ്റ ദിവസമായ കുംഭമാസത്തിലെ പൂയം നാളിൽ നടക്കുന്ന ‘ആനയോട്ടം’ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ചടങ്ങാണ്. ഗുരുവായൂരപ്പന് സ്വന്തമായി ആനകൾ ഇല്ലാതിരുന്ന ഒരു കാലമുണ്ടായിരുന്നു. അന്ന് കൊച്ചി രാജാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്നായിരുന്നു ക്ഷേത്ര ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ആനകളെ കൊണ്ടുവന്നിരുന്നത്. ഒരിക്കൽ, ഗുരുവായൂർ ഭരിച്ചിരുന്ന സാമൂതിരി രാജാവുമായി കൊച്ചി രാജാവ് പിണങ്ങിയതിനെ തുടർന്ന് കൊച്ചിയിൽ നിന്ന് ആനകളെ ഗുരുവായൂരിലേക്ക് വിട്ടില്ല. എന്നാൽ, കൊച്ചിയിൽ നിന്ന് ഒരു ആന ഗുരുവായൂരിലേക്ക് സ്വയം ഓടിവന്നുവെന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഈ ഐതിഹ്യത്തിന്റെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലാണ് ആനയോട്ടം. ഓട്ടത്തിൽ വിജയിക്കുന്ന ആനയ്ക്ക് ആ വർഷത്തെ ഉത്സവങ്ങളിൽ ഭഗവാന്റെ തിടമ്പ് ഏറ്റാൻ അവസരം ലഭിക്കും.

ഇങ്ങനെ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവും അവിടുത്തെ ആനക്കൂട്ടവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ആഴമേറിയതും പല തലങ്ങളുള്ളതുമാണ്. ഓരോ ആനയും ഒരു ഭക്തന്റെ വഴിപാടാണ്, ഓരോ ആചാരവും ഒരു ചരിത്രത്തിന്റെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലാണ്. ആനക്കോട്ടയിലെ ഓരോ ചുവടും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ അനുഗ്രഹത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്.