ദൈവത്തെപ്പോലും ‘ഇഷ്ടികപ്പുറത്ത്’ കാത്തിരുത്തിയ ഭക്തൻ, ആരെയും അതിശയിപ്പിക്കുന്ന ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കഥ

പണ്ഡർപൂരിലെ വിഠോബ വിഗ്രഹത്തിന് പിന്നിലെ അപൂർവ്വമായ ഭക്തിഗാഥ

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഭീമാനദിയുടെ (ചന്ദ്രഭാഗ) തീരത്തുള്ള പണ്ഡർപൂർ എന്ന പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ, രണ്ട് കൈകളും അരയിൽ കുത്തി ഒരു ഇഷ്ടികപ്പുറത്ത് ഉറച്ചുനിൽക്കുന്ന വിഠോബ ഭഗവാന്റെ വിഗ്രഹം കാണാം. കേവലം ഒരു ശിലാവിഗ്രഹത്തിന്റെ ഭംഗിക്കപ്പുറം, മാതൃ-പിതൃ സേവനത്തിന്റെയും അചഞ്ചലമായ കർമ്മധർമ്മത്തിന്റെയും അനശ്വരമായ പ്രതീകമാണ് ഈ ഭാവം.

തന്റെ ഭക്തന് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടാൻ സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണു വന്നെത്തുമ്പോഴും, “എന്റെ അച്ഛനമ്മമാരുടെ സേവനം കഴിയുന്നത് വരെ ആ ഇഷ്ടികയിൽ കാത്തുനിൽക്കൂ” എന്ന് ഈശ്വരനോട് പറയാൻ തക്കവിധം ഒരു ഭക്തന് എവിടെ നിന്നാണ് കരുത്ത് ലഭിച്ചത്? പുണ്ഡലികൻ എന്ന ഭക്തന്റെ ജീവിതത്തിലൂടെ വിഠോബ ഭഗവാൻ ലോകത്തിന് കാണിച്ചുതന്ന ആ മഹാസന്ദേശത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലവും അപൂർവ്വമായ ഐതിഹ്യവും പരിശോധിക്കാം.

ക്രൂരനായ മകനിൽ നിന്ന് ഭക്തനിലേക്കുള്ള യാത്ര

പുരാണ ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്, ദണ്ഡീരവനം (ഇന്നത്തെ പണ്ഡർപൂർ) എന്ന കാട്ടുപ്രദേശത്ത് ജാനുദേവനും സത്യവതിയും എന്ന പരമസാത്വികരായ ദമ്പതികൾ ജീവിച്ചിരുന്നു. അവരുടെ മകനായിരുന്നു പുണ്ഡലികൻ.ചെറുപ്പത്തിൽ സൽസ്വഭാവിയായിരുന്ന പുണ്ഡലികൻ, വിവാഹശേഷം പൂർണ്ണമായും മാറിപ്പോയി. ഭാര്യയുടെ ദുർബോധനങ്ങൾക്ക് വഴങ്ങി അവൻ സ്വന്തം മാതാപിതാക്കളെ വീട്ടുജോലിക്കാരായി കാണുകയും അവരെ കഠിനമായി പീഡിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.

മകന്റെ ക്രൂരത സഹിക്കവയ്യാതെ വൃദ്ധരായ മാതാപിതാക്കൾ കാശിതീർത്ഥാടനത്തിന് പുറപ്പെടാൻ തീരുമാനിച്ചു. എന്നാൽ ഇതറിഞ്ഞ പുണ്ഡലികനും ഭാര്യയും അവരോടൊപ്പം യാത്രതിരിച്ചു. യാത്രയിൽ പുണ്ഡലികനും ഭാര്യയും കുതിരപ്പുറത്ത് സ്വസ്ഥമായി സഞ്ചരിച്ചപ്പോൾ, രോഗികളും വയോധികരുമായ അച്ഛനമ്മമാരെ കാൽനടയായി നടത്തിക്കുകയും, രാത്രിയിൽ കുതിരകളെ പരിചരിക്കാൻ നിർബന്ധിക്കുകയും ചെയ്തു.

ആത്മീയ ഉണർവ്: കുക്കുടസ്വാമിയുടെ ആശ്രമത്തിലെ രഹസ്യം

തീർത്ഥാടനമധ്യേ അവർ കുക്കുടസ്വാമി എന്ന മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ തങ്ങി. അന്ന് പുലർച്ചെ പുണ്ഡലികൻ അപൂർവ്വമായ ഒരു കാഴ്ച കണ്ടു. അഴുക്കായ വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ച സുന്ദരിമാരായ ചില സ്ത്രീകൾ ആശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിക്കുകയും, ആശ്രമമുറ്റം വൃത്തിയാക്കി മഹർഷിയെ ശുശ്രൂഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ആ സേവനത്തിന് ശേഷം പുറത്തിറങ്ങിയ അവരുടെ വസ്ത്രങ്ങൾ മഞ്ഞുപോലെ പവിത്രവും വെളുത്തതുമായി മാറി!

ആശ്ചര്യഭരിതനായ പുണ്ഡലികൻ അവരുടെ കാൽക്കൽ വീണ് ആരാണെന്ന് ചോദിച്ചു. അവർ പറഞ്ഞു:

“ഞങ്ങൾ ഗംഗ, യമുന തുടങ്ങിയ പുണ്യനദികളാണ്. ഭാരതത്തിലെ കോടിക്കണക്കിന് മനുഷ്യർ തങ്ങളുടെ പാപങ്ങൾ കഴുകിക്കളയുന്നത് ഞങ്ങളിലാണ്. ആ പാപങ്ങൾ കാരണം ഞങ്ങളുടെ വസ്ത്രങ്ങൾ മലിനമാകുന്നു. എന്നാൽ സ്വന്തം മാതാപിതാക്കളെ ദൈവത്തെപ്പോലെ ശുശ്രൂഷിക്കുന്ന കുക്കുടസ്വാമിയെ സേവിക്കുമ്പോൾ ഞങ്ങളുടെ പാപങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുന്നു. എന്നാൽ, സ്വന്തം അച്ഛനമ്മമാരെ ദുരിതത്തിലാക്കുന്ന നീയത്രേ ഈ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പാപി!”

ഈ വാക്കുകൾ പുണ്ഡലികന്റെ ഹൃദയത്തിൽ തുളച്ചുകയറി. കുറ്റബോധത്താൽ നീറിയ അവൻ മാതാപിതാക്കളുടെ കാൽക്കൽ വീണ് കരഞ്ഞു മാപ്പപേക്ഷിച്ചു. കാശി യാത്ര ഉപേക്ഷിച്ച് മാതാപിതാക്കളെ കുതിരപ്പുറത്തിരുത്തി അവൻ കാൽനടയായി തിരികെ വീട്ടിലേക്ക് കൂട്ടിപ്പോയി.

ഭഗവാനെ കാത്തിരുത്തിയ ‘ഇഷ്ടിക’യുടെ കഥ

വീട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തിയ പുണ്ഡലികന്റെ ജീവിതം മാതാപിതാക്കളുടെ ശുശ്രൂഷയ്ക്കായി പൂർണ്ണമായും മാറ്റിവെക്കപ്പെട്ടു. അവന്റെ മാതൃ-പിതൃ ഭക്തിയുടെ പ്രഭാവം വൈകുണ്ഠം വരെയെത്തി. അവന്റെ ഭക്തി നേരിൽ കാണാനായി ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ (മഹാവിഷ്ണു) രുക്മിണീദേവിയോടൊപ്പം അവന്റെ കുടിലിലേക്ക് എഴുന്നള്ളി.

ആ സമയം ഉറങ്ങാൻ കിടന്ന അച്ഛന്റെ പാദങ്ങൾ തിരുമ്മിക്കൊടുക്കുകയായിരുന്നു പുണ്ഡലികൻ. വാതിൽക്കൽ പ്രപഞ്ചനാഥൻ തന്നെ വന്നെത്തിയിട്ടുണ്ടെന്ന് അവനറിഞ്ഞു. എങ്കിലും, സേവനം പകുതിയിൽ നിർത്തി എഴുന്നേറ്റാൽ പിതാവിന്റെ ഉറക്കം തടസ്സപ്പെടുമെന്ന് അവൻ കരുതി. പുറത്തു മഴ പെയ്തു മണ്ണാകെ ചെളിയായി കിടന്നിരുന്നതിനാൽ, ഭഗവാന്റെ പാദങ്ങളിൽ ചെളി പുരളാതിരിക്കാൻ അവൻ അരികിലുണ്ടായിരുന്ന ഒരു ഇഷ്ടിക പുറത്തേക്ക് എറിഞ്ഞുകൊടുത്തു.

“പ്രഭോ, ഞാൻ എന്റെ പിതാവിനുള്ള സേവനം പൂർത്തിയാക്കുന്നതുവരെ ദയവായി ഈ ഇഷ്ടികയിൽ കാത്തുനിൽക്കൂ.”

തന്റെ പൂജയേക്കാൾ സ്വന്തം കടമയ്ക്ക് വിലകൽപ്പിച്ച ഭക്തന്റെ ആത്മാർത്ഥതയിൽ ഭഗവാൻ സന്തോഷിച്ചു. കൈകൾ ഇടുപ്പിൽ കുത്തി, അഞ്ചുവയസ്സുകാരൻ ബാലന്റെ മാധുര്യത്തോടെ ഭഗവാൻ ആ ഇഷ്ടികയിൽ ക്ഷമയോടെ കാത്തുനിന്നു. സേവനം കഴിഞ്ഞ് പുറത്തുവന്ന് മാപ്പപേക്ഷിച്ച പുണ്ഡലികനെ ഭഗവാൻ കെട്ടിപ്പുണർന്നു. ലോകാവസാനം വരെ ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിക്കാൻ ആ രൂപത്തിൽ അവിടെത്തന്നെ നിലകൊള്ളണമെന്ന് പുണ്ഡലികൻ അഭ്യർത്ഥിച്ചതനുസരിച്ചാണ് ഭഗവാൻ അവിടെ സ്ഥിരമായി നിലയുറപ്പിച്ചത്.

‘വിഠോബ’ എന്ന നാമവും ആത്മീയ തത്വവും

മറാഠി ഭാഷയിൽ ‘വിറ്റ്’ (Vit) എന്നാൽ ഇഷ്ടിക എന്നും, ‘ഠല’ (Thal) എന്നാൽ നിൽക്കുന്ന സ്ഥലം എന്നുമാണ് അർത്ഥം. ഇഷ്ടികയിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്ന ഭഗവാനായതിനാൽ അവിടുന്ന് ‘വിഠലൻ’ അല്ലെങ്കിൽ ‘വിഠോബ’ എന്ന് അറിയപ്പെട്ടു.

ജ്ഞാനദേവൻ, നാമദേവ്, തുക്കാറാം, ഏക്‌നാഥ് തുടങ്ങിയ മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഭക്തിപ്രസ്ഥാന നായകർ നയിച്ച വാർക്കരി (Warkari) പാരമ്പര്യത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവാണ് പണ്ഡർപൂർ. ജാതി-മത വിവേചനമില്ലാതെ സമത്വത്തിന്റെ സന്ദേശമാണ് വിഠോബ ഭക്തർക്ക് നൽകുന്നത്.

ദൈവത്തെ കാണാൻ അമ്പലങ്ങളിൽ ക്യൂ നിൽക്കുന്ന മനുഷ്യർക്ക് മുന്നിൽ, ഭക്തന്റെ കടമ പൂർത്തിയാക്കാൻ വേണ്ടി യുഗങ്ങളോളം ഒരു ഇഷ്ടികയിൽ കാത്തുനിൽക്കുന്ന വിഠോബ ഭഗവാന്റെ കഥ വലിയൊരു പാഠമാണ്. യഥാർത്ഥ ഭക്തി എന്നാൽ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്ന ഒന്നല്ല, മറിച്ച് നമ്മുടെ വീട്ടിലെ വയോധികരോടും സമൂഹത്തോടുമുള്ള സ്നേഹപൂർണ്ണമായ സേവനത്തിലാണ് ഈശ്വരൻ വസിക്കുന്നത് എന്ന മഹാസത്യം ഇത് നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.